معرفی انواع بیماری های کولورکتال - بیماری های خوش خیم و بدخیم روده

وقتی صحبت از مشکلات نشیمنگاهی یا روده می‌شود، خیلی‌ها به خاطر خجالت یا ترس، درد را تحمل می‌کنند و دکتر نمی‌روند. اما به عنوان یک متخصص به شما می‌گویم: بیماری‌های کولورکتال (مربوط به روده بزرگ و مقعد) بسیار شایع‌تر از آن چیزی هستند که فکر می‌کنید و در بیشتر موارد، درمان‌های ساده‌ای دارند.

در پزشکی، کولورکتال به دو بخش اشاره دارد: کولون (روده بزرگ) و رکتوم (قسمت انتهایی روده که به مقعد می‌رسد). بیماری‌های این ناحیه طیف وسیعی دارند؛ از یک شقاق ساده که با پماد خوب می‌شود تا توده‌هایی که نیاز به جراحی دارند.

تفاوت بیماری های خوش خیم و بدخیم چیست؟

قبل از معرفی بیماری‌ها، باید این دو مفهوم را روشن کنیم تا بی‌دلیل نگران نشوید:

• بیماری های خوش خیم: این‌ها سرطان نیستند. ممکن است دردناک، آزاردهنده یا همراه با خونریزی باشند و کیفیت زندگی شما را پایین بیاورند، اما جان شما را تهدید نمی‌کنند و به سایر نقاط بدن پخش نمی‌شوند. اکثر مراجعات به مطب پزشکان مربوط به همین دسته است.

• بیماری های بدخیم: این دسته شامل سرطان‌ها می‌شود. در اینجا سلول‌ها از کنترل خارج شده و اگر درمان نشوند، می‌توانند به بافت‌های اطراف یا سایر اعضای بدن حمله کنند. نکته کلیدی در این دسته، زمان تشخیص است.

وبسایت mayoclinic در خصوص سن مناسب برای چکاپ بیماری های بدخیم کولورکتال اینگونه گفته است:

Doctors recommend that people with an average risk of colon cancer consider starting colon.cancer screening around age 45

پزشکان توصیه می‌کنند افرادی که در معرض خطر متوسط ​​ابتلا به سرطان روده بزرگ هستند، غربالگری سرطان روده بزرگ را از حدود ۴۵ سالگی شروع کنند.

علل دچار شدن به بیماری های کولورکتال

شاید برایتان سوال باشد که "چرا من؟" چرا باید دچار بواسیر، شقاق یا پولیپ شوم؟ واقعیت این است که بیماری‌های کولورکتال معمولاً یک دلیل واحد ندارند. ترکیبی از ژنتیک، سبک زندگی و عادت‌های روزمره دست به دست هم می‌دهند تا این مشکلات ایجاد شوند. پزشکان این عوامل را به چند دسته اصلی تقسیم می‌کنند:

1. سبک زندگی و تغذیه:

بی‌تعارف بگوییم؛ سبک زندگی مدرن بزرگترین دشمن روده ماست.

• کمبود فیبر: وقتی میوه و سبزیجات کم می‌خوریم، مدفوع سفت و خشک می‌شود. دفع مدفوع سفت باعث فشار شدید به دیواره مقعد، پارگی (شقاق) و تورم رگ‌ها (بواسیر) می‌شود.
• کم‌آبی: روده بزرگ برای کارکرد درست به آب نیاز دارد. اگر آب کم بخورید، روده آب مواد غذایی را می‌کشد و یبوست ایجاد می‌شود.
• کم تحرکی: روده‌ها برای حرکت نیاز به فعالیت فیزیکی شما دارند. نشستن‌های طولانی پشت میز کار، حرکات روده را کند می‌کند.

2. عادات غلط در دستشویی:

شاید عجیب به نظر برسد، اما خیلی از ما "غلط" دستشویی می‌رویم!

• زور زدن زیاد: فشار آوردن بیش از حد هنگام دفع، فشار داخل رگ‌های مقعد را بالا می‌برد و مستقیم‌ترین راه برای ایجاد هموروئید است.
• نشستن طولانی: بردن گوشی موبایل به دستشویی و نشستن طولانی مدت روی توالت فرنگی یا ایرانی، باعث می‌شود خون در ناحیه لگن جمع شده و رگ‌ها متورم شوند.
• به تأخیر انداختن دفع: وقتی احساس دفع دارید اما آن را نادیده می‌گیرید، مدفوع در روده می‌ماند، آبش کشیده شده و سفت می‌شود.

3. وراثت و ژنتیک:

در حالی که بواسیر و شقاق بیشتر اکتسابی هستند، اما بیماری‌های جدی‌تر مثل سرطان روده، پولیپ‌ها و بیماری‌های التهابی (کرون و کولیت) ریشه ژنتیکی قوی دارند. اگر پدر، مادر یا خواهر و برادر شما این بیماری‌ها را داشته‌اند، روده شما نیز مستعدتر است.

4. افزایش سن:

با بالا رفتن سن، بافت‌های بدن خاصیت ارتجاعی خود را از دست می‌دهند. همچنین ضعیف شدن عضلات لگن می‌تواند باعث بی‌اختیاری یا بیرون زدگی روده (پرولاپس) شود. از طرفی در سنین بالا و پس از 50 سالگی احتمال خطای سلولی و ایجاد پولیپ یا سرطان افزایش می‌یابد.

5. چاقی و اضافه وزن:

فشار اضافی که چربی‌های شکمی به کف لگن وارد می‌کنند، گردش خون در این ناحیه را مختل کرده و احتمال بروز بیماری‌های مقعدی را بالا می‌برد.

6. بارداری و زایمان:

خانم‌ها به دلیل فشار رحم سنگین روی رگ‌های لگن در دوران بارداری و فشارهای شدید هنگام زایمان طبیعی، بسیار مستعد ابتلا به هموروئید و شقاق هستند.

شایع ترین بیماری‌های خوش خیم مقعد و روده

وقتی صحبت از بیماری‌های کولورکتال می‌شود، اولین چیزی که ذهن خیلی‌ها را درگیر می‌کند ترس از سرطان است. اما بگذارید خیالتان را راحت کنم: بیش از ۹۰ درصد مراجعین به مطب متخصصین کولورکتال، درگیر بیماری‌های خوش خیم هستند.

خوش خیم در پزشکی یعنی این بیماری‌ها سرطان نیستند، به بافت‌های دیگر بدن حمله نمی‌کنند و جان شما را تهدید نمی‌کنند. اما بیایید صادق باشیم؛ این بیماری‌ها اگرچه کشنده نیستند، اما می‌توانند کیفیت زندگی شما را به شدت پایین بیاورند و دردهای آزاردهنده‌ای ایجاد کنند. شناخت دقیق این بیماری‌ها به شما کمک می‌کند تا بیهوده نترسید و سریع‌تر برای درمان اقدام کنید.

در ادامه لیست کاملی از شایع‌ترین مشکلات غیرسرطانی روده و مقعد را برایتان توضیح می‌دهم:

هموروئید یا بواسیر

 هموروئید در واقع همان واریس است، اما در ناحیه مقعد. زمانی که رگ‌های خونی در انتهای روده متورم و گشاد شوند، بواسیر ایجاد می‌شود. این مشکل به دو شکل ظاهر می‌شود:

• هموروئید داخلی: شما آن را نمی‌بینید. معمولا دردی ندارد اما مشخصه اصلی آن، خونریزی روشن و شفاف است که در انتهای دفع می‌بینید.
• هموروئید خارجی: به صورت توده‌های نرم در اطراف سوراخ مقعد حس می‌شود. اگر خون در این رگ‌ها لخته شود (ترومبوزه)، تبدیل به یک توده سفت، کبود و بسیار دردناک می‌شود که نشستن را غیرممکن می‌کند.

شقاق یا فیشر

اگر هنگام اجابت مزاج احساس می‌کنید که خرده شیشه یا تیغ دفع می‌کنید و دردتان تا ساعت‌ها بعد ادامه دارد، به احتمال زیاد دچار شقاق شده‌اید. شقاق یک زخم طولی یا ترک خوردگی در پوست حساس لبه مقعد است.

علت اصلی آن معمولاً عبور مدفوع سفت و خشک (یبوست) است. تفاوت اصلی آن با بواسیر در نوع درد است؛ درد شقاق بسیار تیز و سوزنده است و بیمار به خاطر ترس از درد، از رفتن به دستشویی خودداری می‌کند که همین کار یبوست را بدتر می‌کند.

فیستول مقعدی

فیستول یکی از بیماری‌هایی است که اغلب بیماران آن را با جوش چرکی اشتباه می‌گیرند. فیستول یک تونل غیرطبیعی زیرپوستی است که فضای داخل روده را به پوست اطراف مقعد وصل می‌کند. این بیماری معمولا نتیجه یک عفونت قدیمی یا آبسه درمان نشده است.

علائم آن شامل ترشحات مداوم چرکی یا خونی از یک سوراخ کوچک در کنار مقعد، خارش و گاهی تورم دردناک است. نکته مهم پزشکی این است که فیستول هرگز با دارو خوب نمی‌شود و برای بستن این تونل نیاز به مداخله جراحی یا لیزر است.

آبسه مقعدی

 آبسه یک حفره پر از چرک است که در اثر بسته شدن غدد ترشح‌کننده مخاط در داخل مقعد ایجاد می‌شود. این یک وضعیت اورژانسی است. بیمار دچار درد شدید ضربان دار در ناحیه مقعد، تب و لرز و بدن درد می‌شود. نشستن برای بیمار بسیار سخت است و یک توده قرمز و داغ در کنار مقعد لمس می‌شود.

آبسه باید فورا توسط پزشک تخلیه شود؛ اگر خود به خود بترکد یا دیر درمان شود، احتمال تبدیل شدن آن به فیستول بسیار زیاد است.

کیست مویی یا سینوس پیلونیدال

این بیماری بیشتر در افراد پرمو و کسانی که زیاد می‌نشینند (مثل رانندگان یا کارمندان) دیده می‌شود. کیست مویی در ناحیه دنبالچه (بالای خط باسن) ایجاد می‌شود. ماجرا از این قرار است که مو به جای رشد رو به بیرون، به سمت داخل پوست برمی‌گردد و بدن آن را به عنوان یک جسم خارجی می‌شناسد.

در نتیجه دور آن عفونت جمع شده و تبدیل به کیست یا آبسه می‌شود. درد، ترشح چرک و خونآبه و ایجاد سوراخ‌های ریز در پایین کمر از علائم آن است.

دیورتیکولوز و دیورتیکولیت

با افزایش سن، دیواره روده بزرگ ممکن است در نقاطی ضعیف شود و بیرون زدگی‌های کیسه مانندی (شبیه حباب روی تایر ماشین) ایجاد کند که به آنها دیورتیکول می‌گویند.

• دیورتیکولوز: صرفاً داشتن این کیسه‌هاست که معمولاً علامتی ندارد.
• دیورتیکولیت: زمانی است که این کیسه‌ها عفونی و ملتهب شوند. در این حالت بیمار دچار درد شدید ناگهانی (معمولاً در سمت چپ پایین شکم)، تب و تغییر در اجابت مزاج می‌شود.

بیرون زدگی روده یا پرولاپس رکتوم

این بیماری اغلب با هموروئید اشتباه گرفته می‌شود، اما ماجرا کاملاً متفاوت است. در پرولاپس، تمام ضخامت دیواره انتهای روده شل شده و از مقعد بیرون می‌زند. برخلاف بواسیر که فقط رگ‌ها بیرون می‌زنند، در اینجا بخشی از خودِ روده به شکل حلقه‌های قرمز متحدالمرکز دیده می‌شود.

این مشکل بیشتر در افراد مسن که عضلات لگن ضعیفی دارند یا کسانی که یبوست‌های مزمن و طولانی مدت داشته‌اند، رخ می‌دهد و معمولاً با بی‌اختیاری مدفوع همراه است.

خارش مقعد

شاید تعجب کنید اما خارش به تنهایی می‌تواند یک بیماری یا سندرم مستقل باشد. پوست اطراف مقعد بسیار حساس است. خارش شدید می‌تواند ناشی از رطوبت زیاد، شستشوی وسواسی و بیش از حد با صابون، عفونت‌های قارچی یا انگل‌ها باشد.

خاراندن مداوم باعث زخم شدن پوست و بدتر شدن شرایط می‌شود (چرخه خارش-سوزش).

پولیپ روده مرز باریک بین خوش خیم و بدخیم

تا اینجا درباره بیماری‌هایی صحبت کردیم که با وجود دردناک بودن، ذاتا بی‌خطر بودند. اما داستان پولیپ‌های روده  کمی متفاوت است. پولیپ‌ها را می‌توان آتش زیر خاکستر دانست. آن‌ها در ابتدا خوش خیم هستند، اما اگر به حال خود رها شوند، پتانسیل تبدیل شدن به بیماری‌های سخت و بدخیم را دارند.

پولیپ‌ها توده‌های کوچکی شبیه به زگیل، قارچ یا یک برجستگی گوشتی هستند که در دیواره داخلی روده بزرگ (کولون) یا رکتوم رشد می‌کنند. بدن ما بطور طبیعی سلول‌های قدیمی را با سلول‌های جدید جایگزین می‌کند. اما گاهی اوقات این فرآیند دچار اختلال می‌شود و سلول‌ها بیش از حد تکثیر می‌شوند. این تجمع سلول‌های اضافی، پولیپ را می‌سازد.

اما اگر برای شما سوال است که پولیپ همان سرطان است یا نه باید بگوییم خیر و این مهم‌ترین نکته‌ای است که باید بدانید. اکثر پولیپ‌ها (به‌ویژه انواع کوچک و التهابی) هرگز سرطانی نمی‌شوند. اما واقعیت علمی این است که تقریباً تمام سرطان‌های روده بزرگ، ابتدا یک پولیپ ساده بوده‌اند. این تبدیل یک شبه اتفاق نمی‌افتد؛ معمولاً بین ۵ تا ۱۰ سال طول می‌کشد تا یک پولیپِ مستعد، تغییر ماهیت داده و به تومور بدخیم تبدیل شود. همین بازه زمانی طولانی، فرصت طلایی ما برای پیشگیری است.

شایع ترین بیماری‌های بدخیم مقعد و روده

رسیدیم به بخشی که شاید خواندن نامش هم برایتان اضطراب آور باشد. از شما می‌خواهم با دید باز و بدون ترس این قسمت را بخوانید. کلمه بدخیم در پزشکی به این معناست که سلول‌ها از فرمان بدن سرپیچی کرده و شروع به رشد بی‌رویه کرده‌اند. اگر جلوی این رشد گرفته نشود، آن‌ها می‌توانند به بافت‌های اطراف نفوذ کنند یا از طریق خون به کبد و ریه سفر کنند.

اما بگذارید یک حقیقت امیدوارکننده را به شما بگویم: سرطان‌های ناحیه روده و مقعد، امروزه دیگر مثل گذشته حکم قطعی و ترسناکی ندارند. با پیشرفت تکنولوژی، داروهای شیمی‌درمانی جدید و جراحی‌های دقیق، بسیاری از این بیماری‌ها -به‌خصوص اگر در مراحل اولیه باشند کاملاً قابل درمان هستند.

در ادامه انواع بیماری‌های بدخیم این ناحیه را بررسی می‌کنیم. توجه کنید که محل قرارگیری تومور (در روده باشد یا در مقعد) نوع بیماری و روش درمان را کاملاً تغییر می‌دهد.

سرطان روده بزرگ

وقتی مردم عادی می‌گویند سرطان روده، منظورشان معمولاً همین نوع است. آدنوکارسینوم شایع‌ترین نوع سرطان در این ناحیه است (حدود ۹۵٪ موارد). این سرطان از سلول‌های غددِ ترشح‌کننده مخاط در دیواره داخلی روده شروع می‌شود. همانطور که در بخش قبلی اشاره کردیم، این بیماری تقریبا همیشه از یک پولیپ درمان نشده آغاز می‌شود.

چه اتفاقی می‌افتد؟ تومور کم کم رشد می‌کند و می‌تواند مسیر روده را تنگ یا مسدود کند.

علائم خاص این بیماری شامل تغییر در قطر مدفوع (باریک شدن مدفوع به اندازه مداد)، دردهای شکمی مبهم و طولانی و احساس عدم تخلیه کامل پس از دستشویی.

سرطان مقعد

این بیماری با سرطان رکتوم (انتهای روده) فرق دارد و نباید اشتباه گرفته شود. سرطان مقعد دقیقا در کانال مقعد (آن ۳-۴ سانتیمتر انتهایی) رخ می‌دهد. نوع سلول‌های این ناحیه شبیه پوست است، نه شبیه روده.

تحقیقات نشان داده که ویروس HPV (زگیل تناسلی) نقش مهمی در ایجاد این نوع سرطان دارد.

چرا دیر تشخیص داده می‌شود؟ چون علائم آن (خونریزی، درد و توده) شباهت عجیبی به هموروئید دارد. بسیاری از بیماران ماه‌ها تصور می‌کنند بواسیر دارند و خوددرمانی می‌کنند. به همین دلیل است که می‌گوییم هر توده‌ای را بواسیر فرض نکنید.

تومورهای استرومال دستگاه گوارش

این نوع تومور کمی نادرتر است. برخلاف سرطان‌های معمولی که از لایه داخلی روده شروع می‌شوند، GIST از سلول‌های دیواره‌ی عضلانی روده (بافت‌های نگهدارنده) آغاز می‌شود. این تومورها می‌توانند در هر جای دستگاه گوارش باشند اما در معده و روده کوچک شایع‌ترند و گاهی در رکتوم هم دیده می‌شوند. خونریزی داخلی یکی از نشانه‌های اصلی آن‌هاست که باعث سیاه شدن رنگ مدفوع می‌شود.

تومورهای کارسینوئید

این نوع سرطان تومورهایی با رشد بسیار کند هستند که از سلول‌های تولید کننده هورمون در روده شروع می‌شوند. به همین دلیل به آنها تومورهای "نرواندوکرین" هم می‌گویند. گاهی این تومورها موادی در خون آزاد می‌کنند که باعث علائم عجیب و نامرتبطی می‌شود؛ مثل گرگرفتگی ناگهانی صورت، اسهال‌های شدید و تنگی نفس. چون رشدشان کند است، معمولاً بیمار سال‌ها با آن زندگی می‌کند بدون اینکه متوجه شود.

علائم هشدار دهنده سرطان های کولورکتال

بدون اینکه بخواهم شما را بترسانم، اگر هر یک از علائم زیر را دارید، لطفاً درمان‌های خانگی را کنار بگذارید و در اولین فرصت به متخصص کولورکتال مراجعه کنید. این‌ها زبان بدن شما برای درخواست کمک هستند:

• خونریزی تیره: خونی که با مدفوع مخلوط شده و رنگ آن تیره یا سیاه (قیری رنگ) است، نشانه خونریزی از بخش‌های بالاتر روده است.
• کاهش وزن بی‌دلیل: اگر رژیم نگرفته‌اید اما در چند ماه اخیر وزن زیادی کم کرده‌اید.
• خستگی مفرط: احساس ضعف و خستگی دائمی که با استراحت خوب نمی‌شود (معمولاً به دلیل کم‌خونی ناشی از خونریزی مخفی تومور).
• تغییر ناگهانی عادات گوارشی: مثلاً فردی که همیشه خوش‌اجابت بوده، ناگهان دچار یبوست‌های شدید شود یا برعکس.
• دردهای شبانه: دل دردی که شما را از خواب بیدار کند، معمولاً نشانه IBS نیست و نیاز به بررسی جدی دارد.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

خیلی از بیماران جمله‌ای مشترک دارند: «فکر می‌کردم بیماری خودش خوب می‌شود» یا «فکر می‌کردم فقط یک بواسیر ساده است.»

بزرگترین دشمن شما در بیماری‌های روده، خجالت کشیدن و کشتن وقت است. خیلی‌ها به خاطر شرم از معاینه ناحیه مقعد، ماه‌ها درد می‌کشند یا اجازه می‌دهند یک بیماری ساده، پیچیده شود.

لطفاً این قانون طلایی را به خاطر بسپارید: «هر نوع خونریزی از مقعد، نیاز به بررسی دارد، مگر اینکه خلاف آن ثابت شود.» نباید خودتان تشخیص دهید که خونریزی مربوط به هموروئید است یا چیز دیگر؛ این کار را به پزشک بسپارید.

اگر هر یک از شرایط زیر را دارید، وقت را تلف نکنید و در اولین فرصت به متخصص جراحی عمومی یا فوق تخصص کولورکتال مراجعه کنید:

• مشاهده خون: چه خون روشن روی دستمال توالت، چه خون تیره مخلوط با مدفوع، و چه سیاه شدن رنگ مدفوع.
• تغییر مداوم عادات روده: اگر بیش از ۲ هفته است که دچار اسهال یا یبوست شده‌اید و با درمان‌های خانگی خوب نمی‌شوید.
• احساس دفع ناکامل: اگر بعد از دستشویی رفتن، حس می‌کنید روده کاملاً خالی نشده و هنوز نیاز به زور زدن دارید (این علامت بسیار مهمی در سرطان‌های انتهای روده است).
• درد شکمی مداوم: دردهایی که با نفخ شدید همراه‌اند و با اجابت مزاج آرام نمی‌شوند.
• کاهش وزن یا خستگی: اگر بدون رژیم لاغری وزن کم می‌کنید یا همیشه بی‌حال و رنگ پریده هستید (علائم کم خونی).
• توده یا برآمدگی: لمس هرگونه توده سفت در اطراف مقعد.

قانون ۴۵ سالگی (غربالگری)

حتی اگر هیچ‌کدام از علائم بالا را ندارید و احساس می‌کنید سالم‌ترین آدم روی زمین هستید، اگر شمع تولد ۴۵ سالگی را فوت کرده‌اید، باید برای انجام کولونوسکوپی (غربالگری) اقدام کنید. یادتان باشد که پولیپ‌ها و مراحل اولیه سرطان، هیچ علامتی ندارند. چکاپ در این سن، دقیقاً همان کاری است که شما را از خطرات آینده نجات می‌دهد. اگر در خانواده سابقه سرطان روده دارید، این سن باید ۱۰ سال کمتر شود (مثلاً ۳۵ یا ۴۰ سالگی).

مروری بر روش‌های درمان بیماری‌های کولورکتال

وقتی بیمار متوجه می‌شود که مشکل کولورکتال دارد، اولین سوالی که با ترس می‌پرسد این است: «آیا حتماً باید عمل شوم؟»

جواب منطقی خیر است! نوع درمان کاملاً بستگی به این دارد که بیماری شما چیست و در چه مرحله‌ای قرار دارد. در علم پزشکی امروز، ما یک نردبان درمانی داریم؛ از پله اول (تغییر سبک زندگی) شروع می‌کنیم و فقط در صورتی که پاسخ نگیریم، به پله‌های بالاتر (جراحی) می‌رویم. البته برای برخی بیماری‌ها مثل فیستول یا سرطان، باید از همان ابتدا درمان جدی را شروع کرد.

در ادامه روش‌های اصلی درمان را بررسی می‌کنیم:

1. درمان‌های خانگی:

 برای بسیاری از بیماری‌های خوش خیم مثل هموروئید (درجات پایین)، شقاق حاد و یبوست، اصلاً نیازی به اقدامات پزشکی عجیب نیست. بدن شما با کمی کمک، خودش را ترمیم می‌کند.

• اصلاح رژیم غذایی: افزایش فیبر (میوه، سبزی، سبوس) و نوشیدن ۸ لیوان آب در روز، مدفوع را نرم کرده و فشار را از روی روده و مقعد برمی‌دارد.
• حمام آب گرم (Sitz Bath): نشستن در لگن آب گرم (روزی چند بار به مدت ۱۵ دقیقه) معجزه می‌کند. گرما عضلات مقعد را شل کرده، درد را کم می‌کند و جریان خون را برای ترمیم بافت افزایش می‌دهد.

2. درمان دارویی:

اگر روش‌های خانگی کافی نباشد، دارو وارد میدان می‌شود.

• پمادها و شیاف‌ها: برای کاهش التهاب، سوزش و درد در هموروئید و شقاق استفاده می‌شوند (مثل آنتی هموروئید یا پمادهای نیتروگلیسرین برای شقاق).
• داروهای خوراکی: شامل مسهل‌ها برای درمان یبوست، یا آنتی‌بیوتیک‌ها در صورتی که عفونت یا آبسه وجود داشته باشد.

3. درمان با لیزر (تکنولوژی جایگزین جراحی):

در سال‌های اخیر، لیزر انقلابی در درمان بیماری‌های نشیمنگاه (هموروئید، شقاق، کیست مویی و فیستول) ایجاد کرده است. لیزر در واقع همان کار جراحی را انجام می‌دهد اما با ظرافت بسیار بیشتر.

• لیزر کم‌توان: برای ترمیم زخم‌ها و کاهش درد استفاده می‌شود.
• لیزر پرتوان: برای برداشتن توده هموروئید یا سوزاندن ریشه کیست مویی استفاده می‌شود.
• مزیت بزرگ: در این روش معمولاً نیازی به بیهوشی عمومی و بستری در بیمارستان نیست. خونریزی بسیار کم است و بیمار می‌تواند خیلی زود (گاهی فردای عمل) به سر کار برگردد. به همین دلیل محبوبیت زیادی پیدا کرده است.

4. روش‌های سرپایی و بدون جراحی:

برخی روش‌ها در مطب و بدون نیاز به اتاق عمل انجام می‌شوند، مانند:

• رابر بند (Rubber Band Ligation): پزشک یک کش پلاستیکی سفت را به پایه هموروئید می‌اندازد. جریان خون قطع شده و توده بعد از چند روز خشک شده و می‌افتد.
• اسکلروتراپی: تزریق ماده‌ای خاص به داخل رگ‌های هموروئید که باعث خشک شدن آن‌ها می‌شود.

5. جراحی سنتی:

هنوز هم در برخی موارد پیچیده، تیغ جراحی بهترین و مطمئن‌ترین راه حل است. مثلا برای فیستول‌های بسیار پیچیده، پرولاپس روده (بیرون زدگی کامل) یا هموروئیدهای درجه ۴ که بسیار بزرگ هستند، جراحی سنتی در اتاق عمل و تحت بیهوشی انجام می‌شود تا بافت بیماری کاملاً برداشته شود.

6. جراحی لاپاراسکوپی:

این روش بیشتر برای جراحی‌های داخل شکمی، مثل برداشتن پولیپ‌های بزرگ، درمان بیماری‌های التهابی روده (کرون و کولیت) یا سرطان‌های روده استفاده می‌شود. در لاپاراسکوپی، شکم پاره نمی‌شود؛ بلکه چند سوراخ کوچک (نیم تا یک سانتی‌متر) ایجاد شده و دوربین و ابزار جراحی وارد شکم می‌شوند.

• مزیت: درد بعد از عمل بسیار کمتر است، جای زخم روی شکم نمی‌ماند و بیمار خیلی سریع‌تر از تخت بلند می‌شود.

7. درمان‌های تکمیلی سرطان (شیمی درمانی و پرتودرمانی):

در مورد بیماری‌های بدخیم، گاهی جراحی به تنهایی کافی نیست.

• شیمی‌درمانی: استفاده از دارو برای از بین بردن سلول‌های سرطانی باقی‌مانده یا کوچک کردن تومور قبل از عمل.
• پرتودرمانی (رادیوتراپی): استفاده از اشعه ایکس با انرژی بالا. این روش به‌خصوص در سرطان‌های رکتوم (انتهای روده) بسیار کاربرد دارد و اغلب قبل از جراحی انجام می‌شود تا تومور کوچک شود و جراحی راحت‌تر انجام گیرد.

همان‌طور که می‌بینید، تیغ جراحی تنها راه حل نیست. هنر پزشک این است که کم‌خطرترین و موثرترین روش را متناسب با شرایط شما انتخاب کند. پس از درمان نترسید و اجازه دهید پزشک بهترین گزینه را به شما پیشنهاد دهد.

سوالات متداول

1. آیا بواسیر (هموروئید) می‌تواند تبدیل به سرطان شود؟
   خیر. این یکی از بزرگترین ترس‌های بیماران است، اما از نظر علمی بواسیر و سرطان دو ماهیت کاملا متفاوت دارند. بواسیر تورم رگ‌های خونی است، در حالی که سرطان رشد غیرطبیعی سلول‌هاست. البته علائم آنها (مثل خونریزی) می‌تواند شبیه هم باشد، پس تشخیص نهایی فقط با پزشک است.
2. آیا دیدن خون در مدفوع همیشه خطرناک است؟
   همیشه خطرناک نیست، اما همیشه مهم است. شایع‌ترین علت خونریزی روشن، هموروئید یا شقاق است که خوش خیم هستند. اما چون خونریزی یکی از علائم اصلی سرطان روده و پولیپ هم هست، نباید خودتان تشخیص دهید و حتماً باید معاینه شوید.
3. آیا کولونوسکوپی درد دارد و باید بیهوش شویم؟
   خیر، درد ندارد. امروزه کولونوسکوپی با استفاده از داروهای آرامبخش و خواب‌آور (Sedation) انجام می‌شود. شما در طول انجام کار در حالت خوابِ عمیق هستید و هیچ دردی را حس نمی‌کنید و وقتی بیدار می‌شوید، کار تمام شده است.
4. درمان با لیزر بهتر است یا جراحی سنتی؟
   برای بیماری‌های نشیمنگاه (مثل بواسیر، شقاق و کیست مویی)، لیزر در سال‌های اخیر طرفداران زیادی پیدا کرده است. مزیت لیزر این است که خونریزی و درد کمتری دارد، نیاز به بستری طولانی ندارد و دوره نقاهت آن سریع‌تر است. اما انتخاب روش درمان بستگی به نوع و شدت بیماری شما و نظر جراح دارد.
5. آیا پمادها می‌توانند شقاق یا بواسیر را کامل درمان کنند؟
   در مراحل اولیه و خفیف، بله. پمادها می‌توانند التهاب را کم کنند و به زخم فرصت ترمیم بدهند. اما در مراحل مزمن (که زائده‌های گوشتی ایجاد شده یا زخم عمیق شده)، پماد فقط مثل مسکن عمل می‌کند و درمان قطعی معمولاً نیاز به لیزر یا جراحی دارد. فیستول نیز هرگز با پماد درمان نمی‌شود.
6. آیا یبوست باعث سرطان روده می‌شود؟
   یبوست به خودیِ خود عامل مستقیم سرطان نیست، اما یبوست مزمن باعث می‌شود مواد زائد و سمی مدت زمان بیشتری در تماس با دیواره روده بمانند که این می‌تواند ریسک آسیب به سلول‌ها را بالا ببرد. درمان یبوست اولین قدم برای سلامت روده است.
7. بهترین سن برای غربالگری و چکاپ روده چه زمانی است؟
   طبق جدیدترین دستورالعمل‌های جهانی، همه افراد (زنان و مردان) باید از ۴۵ سالگی اولین کولونوسکوپی خود را انجام دهند. اگر سابقه خانوادگی سرطان دارید، باید ۱۰ سال زودتر از سنی که عزیزتان مبتلا شده، غربالگری را شروع کنید.
8. آیا سرطان روده همیشه با درد همراه است؟
   متاسفانه خیر. یکی از دلایل خطرناک بودن سرطان روده این است که در مراحل اولیه (زمانی که درمانش آسان است) معمولاً هیچ دردی ندارد. درد معمولا زمانی ظاهر می‌شود که تومور بزرگ شده باشد. به همین دلیل نباید منتظر درد باشید و به علائم دیگر مثل تغییر اجابت مزاج توجه کنید.
9. برای پیشگیری از بیماری‌های کولورکتال چه بخوریم؟
   دوستِ اول روده شما فیبر است (میوه‌ها، سبزیجات، نان سبوس‌دار) و دوست دوم آب. مصرف گوشت قرمز و فرآوری شده (سوسیس و کالباس) را به حداقل برسانید و تحرک بدنی داشته باشید.
10. آیا بیماری‌های روده در زنان شایع‌تر است یا مردان؟
    برخی بیماری‌ها مثل بی‌اختیاری مدفوع و یبوست شدید در زنان (به دلیل بارداری و زایمان) شایع‌تر است. اما سرطان روده و پولیپ تقریباً در هر دو جنس به یک اندازه دیده می‌شود و آقایان نباید تصور کنند که مصون هستند.

کلام آخر

خواندن درباره بیماری‌ها، از یک شقاق ساده گرفته تا سرطان، ممکن است کمی اضطراب‌آور باشد. اما هدف ما از این مقاله ترساندن شما نبود؛ هدف آگاهی بود. بیایید مهم‌ترین نکات را در سه جمله خلاصه کنیم:

1. آرام باشید: اکثریت مطلق دردهای نشیمنگاهی و خونریزی‌ها، مربوط به بیماری‌های خوش خیم (مثل هموروئید و شقاق) هستند و با درمان‌های ساده برطرف می‌شوند.
2. هوشیار باشید: هیچ‌کس با خواندن مقاله در اینترنت نمی‌تواند خودش را درمان کند. تشخیص کار پزشک است. اگر علائمی دارید که بیش از دو هفته طول کشیده یا خونریزی دارید، حدس و گمان را کنار بگذارید.
3. خجالت نکشید: باور کنید برای یک متخصص کولورکتال، معاینه ناحیه مقعد هیچ تفاوتی با معاینه چشم یا گوش ندارد. اجازه ندهید شرم بیهوده، باعث پیشرفت یک بیماری ساده شود.

بدن شما سرمایه شماست. اگر همین امروز برای مشکلی که دارید اقدام کنید، درمانش بسیار ساده‌تر، کم‌هزینه‌تر و سریع‌تر از فردا خواهد بود. پس اگر نشانه‌ای می‌بینید، همین حالا گوشی را بردارید و وقت معاینه بگیرید.