نگرانی درباره درد، بیهوشی یا نتیجه بررسی، باعث میشود خیلیها انجام آندوسکوپی روده را به تعویق بیندازند. این در حالی است که اندوسکوپی یکی از دقیقترین و ایمنترین روشها برای بررسی دستگاه گوارش است و در بسیاری از موارد، میتواند خیلی زود علت علائم گوارشی را مشخص کند.
آشنایی با این روش، مراحل انجام و مراقبتهای آن، استرس را کمتر میکند و تصمیم گیری را آسانتر.
آندوسکوپی چیست؟
آندوسکوپی روشی تشخیصی (و گاهی درمانی) است که در آن پزشک با استفاده از یک لوله باریک و انعطاف پذیر مجهز به دوربین، داخل لوله گوارش را مشاهده میکند. وقتی منظور آندوسکوپی روده است، معمولاً بررسی بخشهایی از روده با هدف تشخیص التهاب، زخم، خونریزی یا ضایعات مشکوک انجام میشود.
مزیت مهم اندوسکوپی این است که پزشک نمای مستقیم از بافتها دارد و در صورت نیاز میتواند همزمان نمونه برداری (بیوپسی) انجام دهد.
آیا آندوسکوپی درد دارد؟
یکی از شایعترین نگرانیها همین سؤال است. واقعیت این است که آندوسکوپی معمولاً با آرامبخش یا بیهوشی سبک انجام میشود. به همین دلیل بیشتر بیماران درد قابل توجهی احساس نمیکنند و حتی ممکن است چیزی از روند انجام به یاد نداشته باشند.
احساس فشار یا نفخ خفیف بعد از انجام طبیعی است و معمولاً طی چند ساعت برطرف میشود.
کاربردهای آندوسکوپی روده
اندوسکوپی روده زمانی انجام میشود که پزشک نیاز داشته باشد وضعیت داخلی روده را بهصورت مستقیم و دقیق بررسی کند. برخلاف آزمایشها یا تصویربرداریهای غیرمستقیم، این روش امکان دیدن بافت روده از نزدیک را فراهم میکند و به همین دلیل در تشخیص بسیاری از مشکلات گوارشی یا بیماری های کولورکتال، بهترین روش محسوب میشود.
در ادامه مهمترین کاربردهای آندوسکوپی روده را میخوانید و میبینید چرا در هر کدام از این شرایط از این روش استفاده میشود:
- بررسی خونریزی گوارشی
وقتی خون در مدفوع دیده میشود یا آزمایش خون مخفی مثبت است، آندوسکوپی کمک میکند محل دقیق خونریزی مشخص شود و علت آن، مثل زخم یا التهاب نیز تشخیص داده شود.
- تشخیص علت دردهای مزمن شکمی
در دردهای طولانی مدت که با روشهای ساده علت آن مشخص نشده، آندوسکوپی امکان بررسی مستقیم دیواره روده را فراهم میکند تا التهاب یا زخم پنهان شناسایی شود.
- بررسی اسهال یا یبوست طولانیمدت
اگر تغییر عادات دفع برای مدت طولانی ادامه داشته باشد، آندوسکوپی به پزشک کمک میکند بیماریهای زمینهای مثل التهاب روده یا ضایعات غیرطبیعی را بررسی کند.
- تشخیص بیماریهای التهابی روده
بیماریهایی مانند کولیت اولسراتیو یا کرون با آندوسکوپی بهخوبی قابل تشخیص هستند، چون وضعیت التهاب، زخم و شدت درگیری روده بهصورت مستقیم دیده میشود.
- بررسی پولیپها و ضایعات مشکوک
اندوسکوپی امکان مشاهده پولیپها را فراهم میکند و در بسیاری از موارد میتوان همان زمان نمونه برداری یا برداشت آنها را انجام داد تا از پیشرفت بیماری جلوگیری شود.
- نمونهبرداری (بیوپسی) برای تشخیص دقیق
وقتی ظاهر بافت غیرطبیعی باشد، آندوسکوپی اجازه میدهد نمونه کوچکی از بافت برداشته شود تا علت دقیق مشکل در آزمایشگاه مشخص گردد.
- پیگیری پاسخ به درمان
در برخی بیماران، آندوسکوپی برای بررسی تأثیر درمانهای دارویی و اطمینان از بهبود وضعیت روده انجام میشود.
بهطور خلاصه، آندوسکوپی روده زمانی انتخاب میشود که پزشک بخواهد بدون حدس و گمان، علت مشکل گوارشی را با اطمینان مشخص کند و در صورت لزوم، همانجا اقدام درمانی انجام دهد.
تفاوت اندوسکوپی با کولونوسکوپی در چیست؟
تفاوت آندوسکوپی و کولونوسکوپی بیشتر به ناحیهای از دستگاه گوارش که بررسی میشود برمیگردد، نه به اصل روش. هر دو با دوربین انجام میشوند، اما هدف و محدوده بررسی آنها متفاوت است.
آندوسکوپی یک اصطلاح کلی است. یعنی استفاده از یک لوله باریکِ دوربین دار برای دیدن داخل بدن. وقتی مردم میگویند «آندوسکوپی»، معمولاً منظورشان آندوسکوپی فوقانی است؛ یعنی بررسی قسمتهای بالایی دستگاه گوارش.
در مقابل، کولونوسکوپی یک نوع خاص از آندوسکوپی است که فقط برای بررسی روده بزرگ (کولون) و راست روده استفاده میشود.
آمادگیهای قبل از انجام آندوسکوپی
آمادگی قبل از اندوسکوپی نقش مهمی در دقت نتیجه و ایمنی انجام این بررسی دارد. اگر معده یا روده بهدرستی آماده نباشد، ممکن است دید پزشک محدود شود یا حتی نیاز به تکرار آندوسکوپی باشد. به همین دلیل، رعایت دقیق توصیههای قبل از انجام این روش، هم استرس شما را کمتر میکند و هم نتیجه بررسی را قابلاعتمادتر میسازد.
مهمترین مواردی که قبل از انجام آندوسکوپی باید رعایت شوند عبارتاند از:
- ناشتا بودن طبق دستور پزشک
معمولاً لازم است چند ساعت قبل از آندوسکوپی چیزی نخورید یا ننوشید تا معده خالی باشد.
- اطلاع دادن درباره داروهای مصرفی
مصرف داروهایی مثل رقیق کنندههای خون، داروهای دیابت یا مکملهای خاص باید به پزشک اطلاع داده شود تا در صورت نیاز تنظیم شوند.
- پرهیز از مصرف الکل و سیگار
بهتر است از یک شب قبل از انجام آندوسکوپی از مصرف الکل و سیگار خودداری شود.
- همراه داشتن یک نفر برای روز انجام
بهدلیل استفاده از داروی آرامبخش، بعد از آندوسکوپی نباید رانندگی کنید.
- گزارش بیماریهای زمینهای
بیماریهایی مثل مشکلات قلبی، ریوی یا حساسیتهای دارویی باید حتماً قبل از انجام به پزشک گفته شوند.
- پوشیدن لباس راحت و بدون زیورآلات
لباس راحت باعث میشود روند پذیرش و انجام آندوسکوپی سادهتر باشد.
رعایت این آمادگیها کمک میکند آندوسکوپی با کمترین ناراحتی و بیشترین دقت انجام شود و احتمال بروز عوارض به حداقل برسد.
نحوه انجام آندوسکوپی
آندوسکوپی یک بررسی ساده، کوتاه و کنترل شده است و دانستن مراحل آن کمک میکند استرس کمتری داشته باشید. بیشتر افراد بعد از انجام آندوسکوپی متوجه میشوند که تجربه آن خیلی راحتتر از چیزی بوده که تصور میکردند.
- در ابتدای کار، شما روی تخت مخصوص دراز میکشید و یک سرم برای تزریق داروی آرامبخش وصل میشود. این دارو باعث میشود آرام باشید و معمولا خوابآلود شوید؛ بهطوری که یا چیزی احساس نمیکنید یا جزئیات انجام را به یاد نمیآورید.
- پس از آماده شدن، پزشک لوله بار ک و انعطافپذیر آندوسکوپ را بهآرامی وارد مسیر موردنظر میکند. این لوله مجهز به دوربین است و تصاویر داخل دستگاه گوارش بهصورت زنده روی مانیتور نمایش داده میشود. پزشک با دید مستقیم، وضعیت بافتها را بررسی میکند و اگر مورد غیرطبیعی ببیند، میتواند همان لحظه نمونهبرداری انجام دهد.
- در طول انجام اندوسکوپی ممکن است احساس فشار خفیف یا نفخ داشته باشید، اما درد شدیدی وجود ندارد. کل فرآیند بین ۱۵ تا ۳۰ دقیقه طول میکشد.
بعد از پایان کار، مدتی در بخش ریکاوری تحت نظر میمانید تا اثر داروی آرامبخش کاهش پیدا کند. اغلب افراد همان روز مرخص میشوند و میتوانند با رعایت توصیههای پزشک به خانه برگردند.
مراقبتهای بعد از آندوسکوپی
پس از انجام آندوسکوپی، رعایت چند نکته ساده کمک میکند عوارض احتمالی کاهش پیدا کند و بدن سریعتر به حالت طبیعی برگردد. مهمترین مراقبتهای بعد از آندوسکوپی عبارتاند از:
- تا پایان روز انجام آندوسکوپی رانندگی نکنید و کارهای مهم انجام ندهید.
- بهدلیل داروی آرامبخش، استراحت کافی داشته باشید.
- مصرف مایعات کافی را در ساعات بعد از انجام شروع کنید.
- غذا خوردن را با غذاهای سبک و نرم آغاز کنید.
- تا چند ساعت از غذاهای چرب، سنگین و تند پرهیز کنید.
- احساس نفخ، گاز یا ناراحتی خفیف شکم را طبیعی بدانید.
- در صورت نمونه برداری، توصیههای غذایی یا دارویی پزشک را دقیق رعایت کنید.
- تا ۲۴ ساعت از فعالیت بدنی سنگین خودداری کنید.
- در صورت بروز درد شدید، تب، خونریزی غیرطبیعی یا استفراغ مداوم سریعاً با پزشک تماس بگیرید.
رعایت این مراقبتها معمولاً باعث میشود بیشتر افراد بدون مشکل خاصی، همان روز یا روز بعد به فعالیتهای عادی خود برگردند.
آندوسکوپی چقدر طول میکشد؟
خودِ انجام آندوسکوپی معمولاً بین ۱۵ تا ۳۰ دقیقه طول میکشد. با احتساب آمادگی و ریکاوری، ممکن است حدود ۱ تا ۲ ساعت در مرکز درمانی باشید. اغلب افراد همان روز مرخص میشوند.
سوالات متداول
- آندوسکوپی روده برای چه کسانی لازم است؟
برای افرادی که علائمی مثل خونریزی گوارشی، درد شکمی مداوم، اسهال یا یبوست طولانی مدت، کاهش وزن بیدلیل یا کمخونی با علت نامشخص دارند. - آیا آندوسکوپی با بیهوشی انجام میشود؟
معمولاً با آرامبخش یا بیهوشی سبک انجام میشود تا بیمار درد یا ناراحتی قابل توجهی احساس نکند. - اندوسکوپی روده چقدر طول میکشد؟
انجام آندوسکوپی بین ۱۵ تا ۳۰ دقیقه طول میکشد، اما با احتساب آمادگی و ریکاوری ممکن است بیشتر شود. - آیا آندوسکوپی خطرناک است؟
آندوسکوپی روشی ایمن است و عوارض جدی آن نادر هستند، بهویژه اگر توسط پزشک باتجربه انجام شود. - بعد از آندوسکوپی چه زمانی میتوان غذا خورد؟
معمولاً چند ساعت بعد از انجام، میتوان با غذاهای سبک و مایعات شروع کرد؛ مگر اینکه پزشک توصیه خاصی داشته باشد. - آیا آندوسکوپی میتواند بیماریهای کولورکتال را تشخیص دهد؟
بله، آندوسکوپی (و بهویژه کولونوسکوپی) یکی از دقیقترین روشها برای تشخیص بیماریهای کولورکتال است. - آیا بعد از اندوسکوپی نیاز به استراحت طولانی است؟
خیر، اغلب افراد همان روز مرخص میشوند و از روز بعد میتوانند به فعالیتهای عادی برگردند.
کلام پایانی
آندوسکوپی روده یکی از دقیقترین و مطمئنترین روشها برای بررسی مشکلات دستگاه گوارش است که به پزشک اجازه میدهد بدون حدس و گمان، وضعیت داخلی روده را بهصورت مستقیم ارزیابی کند. این روش در تشخیص زودهنگام بسیاری از بیماریها، از التهابها و زخمها گرفته تا پولیپها و ضایعات مشکوک، نقش کلیدی دارد.
با وجود نگرانیهایی که درباره درد یا عوارض آندوسکوپی وجود دارد، این بررسی در اغلب موارد ایمن، کوتاه مدت و کم درد انجام میشود. آگاهی از آمادگیهای قبل، مراحل انجام و مراقبتهای بعد از آندوسکوپی کمک میکند تجربهای آرامتر و بدون استرس داشته باشید.
در نهایت، اگر پزشک انجام آندوسکوپی را به شما پیشنهاد داده است، این توصیه معمولاً برای رسیدن به تشخیص دقیق و انتخاب بهترین مسیر درمان است. انجام بهموقع این بررسی میتواند از پیشرفت بسیاری از مشکلات گوارشی جلوگیری کند و خیال شما را از سلامت روده راحتتر سازد.
